Gatekeepers – poortwachters van vrijheid en hoop

2022
Bron: Het Parool
Auteur: Edo Dijksterhuis

Al driehonderd Gatekeepers
Monika Dahlberg (1975) heeft naar eigen schatting misschien al wel driehonderd Gatekeepers (poortwachters) gemaakt. Er staat er eentje in de tuin van Museum Arnhem en een bijna kubistisch exemplaar heeft maandenlang op het Anton de Komplein gestaan. Sommige duiken op in tentoonstellingen en verdwijnen daarna naar het grofvuil, waar het materiaal voor de beelden ook vandaan komt.

Overblijfselen van de consumptiemaatschappij
Overblijfselen van de consumptiemaatschappij worden in een atelier omgevormd tot een figuur met magische krachten. Zijn die krachten op, dan kan het resterende ‘terug het universum in’, zoals de kunstenaar het zegt.

Bewerkingen van Afrikaanse beelden
De meeste Gatekeepers hebben een meer duurzame vorm. Het zijn bewerkingen van Afrikaanse beelden. De meeste heeft Dahlberg gekregen van mensenrechtenactivist Klaas de Jonge, die in Zuid-Afrika tegen apartheid streed. Als dank voor het schrijven van brieven en andere diensten voor mensen zonder geld kreeg hij beelden cadeau. Toen hij ziek werd, zocht hij een goede bestemming voor zijn collectie en kwam hij berecht bij Dahlberg.

Surrealistische vervreemding
De in Kenia geboren en op 3-jarige leeftijd naar Nederland verhuisde kunstenaar haalt graag vooroordelen onderuit en zet stereotypen op z’n kop. Dat doet ze door de ‘zwarte’ beelden wit te schilderen, ze te repareren en elementen toe te voegen. Om de surrealistische vervreemding compleet te maken voorziet ze haar poortwachters van Mickey Mouse-oren. Dat universeel herkenbare aspect van de entertainmentindustrie krijgt hier een functie vergelijkbaar met de kroontjes op koninklijke standbeelden en de halo’s van heiligenbeelden. De Gatekeeper wordt er letterlijk mee geoormerkt als poortwachter in een gedisneyficeerde samenleving.

Bij de ingang van Framer Framed op de Oranje Vrijstaatkade
De Gatekeepers die twee jaar geleden werden onthuld bij de ingang van Framer Framed in Oost heten Uhuru (vrijheid) en Matumini (hoop). Het zijn volgens Dahlberg de belangrijkste krachten in de wereld, die niet zonder elkaar kunnen. Ook in hun uiterlijk zijn ze complementair: vrijheid is vrouwelijk en hoop mannelijk.