Bron: #Dwars door de buurt – editie 255
Mooier dan op de Panamalaan zul je een ‘openbaar’ gedicht niet gauw ergens tegenkomen en dat is vooral te danken aan het arbeidsplezier van een paar anonieme metselaars. Die hebben namelijk uit een berg bakstenen en kleine segmentjes daarvan een uniek monument gemaakt van een blinde buitenmuur.
Ze vonden het enorm leuk’, herinnert zich Frits van Dongen, de architect van het gebouw Batavia, die op een heel groot vel papier voor de metselaars had laten uittekenen hoe een gedicht van Gerrit Kouwenaar in bas-relief de muur moest gaan vullen.
VOC-schepen
In 2000 verrees het gebouw Batavia met 167 appartementen op de hoek van de Panamalaan en de Borneolaan. Van Dongen (1946, schepper van iconische gebouwen in een carrière van veertig jaar, zie zijn website) had het ontworpen voor woningstichting Lieven de Key. De visionaire directeur van die stichting, Han Michel geheten, had in het Stedelijk Museum een paar jaar eerder gezien hoe ontwerper Kees Nieuwenhuijzen (1933-2017) vier gedichten van Kouwenaar (1923-2014) op een spectaculaire manier op vier losse wanden in een museumzaal had aangebracht. Dat bracht Michel, die Kouwenaar kende, op het idee hem een gedicht te vragen voor op ‘zijn’ gebouw. Zo schiep de veelvuldig gelauwerde dichter de acht bevlogen regels die, beginnend met ‘Ik lig als een schip op de rede’, bezingen hoe het gebouw de plaats inneemt waar vroeger de VOC-schepen aanmeerden.
Kees Nieuwenhuijzen, veelal werkzaam voor literaire uitgevers, bepaalde de vorm: de slanke letter, het ‘ritme’ van viermaal twee dichtregels en het bas-relief van ‘verzonken’ letters, die markante schaduwlijnen geven. Die moesten wel op een speciale manier worden gerealiseerd.
Monnikenwerk
Architect Van Dongen bedacht het kunstje. ‘Ik was verslaafd geraakt aan baksteen die ik vroeger niet aankeek. Toen was ik nog modern: alles in glas en beton. Maar toen ik een keer ergens in het oosten van het land een leuk huisje had gezien in lichte baksteen was ik om. De steenfabriek, die het had gemaakt, toonde me hoe kleurnuances in de baksteen werden gerealiseerd door lucht toe te laten in de bakovens. Sindsdien noemen ze ‘mijn’ kleur de Fritsmix.’
Voor de verdiepte letters liet hij fragmenten van de donkerste stenen op halve dikte in kleine segmentjes zagen. Technische tekenaars van het architectenbureau hadden in detail de bouw van de letters met die stukjes steen getekend en met dat voorbeeld bouwden de metselaars het gedicht van onderen af op zonder één foutje dat toch op de loer lag. Monnikenwerk maar de mannen, die gewend waren gewoon stenen te stapelen, vonden het een belevenis.
Anders echter dan die van dichter, vormgever en architect zijn de namen van die helden in nevelen gebleven. #
Frans van Lier
Geef een reactie