Bron: #Dwars door de buurt – editie 255
In vroegere tijden werd homoseksualiteit vaak maatschappelijk sterk veroordeeld en wettelijk vervolgd. Ook in Amsterdam werd er absoluut niet op respectvolle wijze mee omgegaan. Homoseksuele relaties en ontmoetingen moesten vaak heimelijk plaatsvinden. Een van de plekken waar mannen met elkaar in contact kwamen was het raam van een sigarenwinkel op de hoek van de Wijttenbachstraat.
Om het verleden van de roze gemeenschap niet verloren te laten gaan komen er deze zomer een speciale podcast en een boek uit over de periode waarin het allemaal nog zo moeizaam ging. Precies over deze sigarenwinkel in Oost. De zedenpolitie speelde een kwalijke rol en hield de winkel in de gaten. Radiopresentator Fred van der Beek is een van de initiatiefnemers van podcast en boek. ‘We kwamen vrij makkelijk in contact met mensen die in die tijd zo’n advertentie hebben geplaatst. We hebben ook een medewerker van de tabakswinkel gesproken. Die begreep later pas hoe absurd het was dat een ambtenaar kwam kijken wie er oproepen hebben geplaatst.’
Vrolijke man
Oud-medewerker Jan-Willem vertelt: ’Er kwamen de hele dag echte Mokumers in de winkel die spraken over hun dagelijkse zorgen en over Ajax. Op de ramen hingen zeker twintig advertenties, netjes uitgetikt op een wit papiertje. De teksten waren duidelijk: mannen die op zoek waren naar een vriend. Meestal waren het subtiele teksten, zoals “Een aardige, gezonde en vrolijke man zoekt vriend voor wandelingen en vertoeven in de natuur”.’
Foto’s
Reacties kregen de oproepen volop. ‘Via een gesloten envelop met daarop alleen het contactnummer kregen we iedere dag zeker vijf brieven binnen,’ vertelt Jan Willem verder. ‘Op een vaste dag werden de reacties overhandigd aan de persoon die op zoek was naar een echte vriend.’ Dat viel de zedenpolitie op. ‘Wekelijks kwam er een heer van de zedenpolitie informeren of er nog nieuws was over de oproepen op het raam. Ik kon hem daar niets over melden. Daarna bleef hij even rondhangen en vertrok weer. Het gaf altijd een raar gevoel dat hij soms ook foto’s maakte van mannen die reacties kwamen ophalen.’
Geheime manier
Anton, een van de geïnterviewden, praat nog altijd moeizaam over de periode dat er nog weinig tot geen openheid was over homoseksualiteit: ‘Die contactadvertenties aan het raam, ze leken onschuldig, maar ze waren natuurlijk een geheime manier voor mannen om met elkaar in contact te komen.
Niemand die dat openlijk durfde, dus werden er symbolen en subtiele teksten gebruikt. Ik vind het schokkend om te horen hoe ver die surveillance ging. Hoe mensen hierdoor constant op hun hoede moesten zijn. Ik voel nog altijd veel respect voor de mannen die in die tijd zo moesten leven.’
Lacherig
Niet alleen de homoseksuele gemeenschap keek naar die naar de advertenties, ook buurtbewoners en andere nieuwsgierigen observeerden ze. Anton: ‘Er werd vrij lacherig over gedaan. Dat heb ik altijd prima gevonden. Via lachen krijg je sympathie. Volksschrijver Gerard Reve en acteur Albert Mol hebben in die tijd geweldig werk gedaan door openlijk te praten over mannen die van elkaar hielden.’
Van der Beek heeft voor de podcast en het speciale boek ongeveer honderd advertenties in zijn bezit. ‘De teksten zijn zo braaf. Vaak klinkt er een roep om aandacht en begrip doorheen. Het woord ‘homoseksueel’ werd vermeden. Men sprak over ‘vriendschap’ of ‘kameraadschap’.
De podcast en het boek komen in de zomer van 2026 uit. Lezers die nog niet ontdekte informatie of herinneringen hebben, mogen zich bij de redactie van DWARS melden. Bang voor de zedenpolitie hoeven ze niet meer te zijn. De tijden zijn veranderd. #
Albert Bronk
Geef een reactie