Bron: #Dwars door de buurt – editie 256
Op vrijdag 22 mei wordt in Betondorp een tegeltableau onthuld ter ere van Fré Cohen (1903–1943). Ze was een succesvol grafisch kunstenaar, een geëmancipeerde en sociaal geëngageerde vrouw. Ze kwam om in de Holocaust. Haar naam raakte vergeten. Het tableau – gemaakt door buurtbewoners – geeft Cohen een blijvende plek om de hoek bij haar vroegere woonhuis.
Cohen kwam in 1903 ter wereld in de Blasiusstraat in een typisch Joods-socialistische arbeiderswijk waar vooral in de diamantindustrie werd gewerkt. Ze ging naar de mulo en in de avonduren tekende ze. Op haar achttiende maakte ze haar eerste linosnedes en niet veel later kreeg ze de eerste opdrachten.
Amsterdamse Stadsdrukkerij
Haar beide ouders waren diamantbewerkers en lid van de SDAP (Sociaal-Democratische Arbeiders Partij). De jonge kunstenares ging dan ook met haar jongere zus Sophie naar de Arbeiders Jeugd Centrale (AJC) en bezocht zomerkampen op de Paasheuvel. Al heel jong verzorgde ze veel drukwerk voor beide organisaties. Zij studeerde door en ging naar de Kunstnijverheidsschool (de latere Rietveld Academie). Hier specialiseerde ze zich in het nieuwe vak grafische vormgeving. In 1929 kwam ze in dienst bij de Amsterdamse Stadsdrukkerij en was daar jarenlang verantwoordelijk voor de vormgeving van de gemeentelijke publicaties. Van haar werk kon ze goed leven, wat bijzonder was voor een vrouw in die tijd. Iedere inwoner van de hoofdstad kreeg vanaf dat moment post en documenten ontworpen door Cohen zoals brieven, trouw- en giroboekjes waarop stond gedrukt ‘Verstrekt door het girokantoor der gemeente Amsterdam’.
Pillen
Sommigen noemden haar eigengereid, dominant, maar ze maakte zeker eigen keuzes en liet zich daar niet van af brengen.Toen Amsterdam te gevaarlijk werd, dook ze onder op verschillende adressen in de provincie, tot ze in zomer van 1943 in het Overijsselse Borne werd verraden. Toen de politie haar kwam halen, nam Cohen de giftige pillen in die ze bij zich droeg. Twee dagen later, op 12 juni 1943 overleed zij. Ze werd begraven op de kleine Joodse begraafplaats van Hengelo, waar ze jaarlijks op 1 mei wordt herdacht.
Zaaiersweg
Cohen leeft nog altijd voort. Zij stond net zo in het leven als een door haar vormgegeven pagina: krachtige, herkenbare ontwerpen die zo iconisch zijn geworden dat er met enige regelmaat publicaties en exposities aan haar worden gewijd.
Cohens kenmerkende techniek was dus de linoleumsnede. De lino’s zijn bedoeld voor drukwerk maar in plaats daarvan drukte de projectgroep ze af in klei. Zo ontstonden unieke tegels met motieven die refereren aan het Betondorp van Cohen en van nu. Die tegels vormen samen het tableau dat nu in de buurt een permanente plek krijgt. Op steenworp afstand van haar vroegere woonhuis aan de Zaaiersweg 125. Het kunstwerk verbindt de cultuurhistorische rijkdom van Betondorp, de architectuur van de Amsterdamse School en de actieve betrokkenheid van bewoners van vandaag.
Er wordt ook een speciale Podcast gemaakt die tijdens de onthulling live gaat. Daarin vertellen buurtbewoners over haar leven en over het ontstaan van het kunstwerk. Een van hen is Piet, jarenlang typograaf, die al sinds 1943 in Betondorp woont. #
Albert Bronk
Datum: vrijdag 22 mei 2026, Tijd: 15.00 uur – 17.00 uur
Locatie: Onderdoorgang Zaaiersweg – Huismanshof, Betondorp
Geef een reactie